Czy pożyczka bez BIK w ogóle istnieje
Nie w takim sensie, w jakim obiecują ją reklamy. Art. 9a ustawy o kredycie konsumenckim nakazuje instytucji pożyczkowej udzielić pożyczki tylko po pozytywnej ocenie zdolności kredytowej, opartej na danych od zaufanych dostawców, w szczególności z BIK (i innych instytucji z art. 105 ust. 4 Prawa bankowego) albo z biur informacji gospodarczej. Banki sprawdzają BIK zawsze. Przy pożyczce wyższej niż dwukrotność minimalnego wynagrodzenia firma musi też wziąć od Ciebie oświadczenie o dochodach i stałych wydatkach razem z dokumentami dochodu.
Hasło „bez BIK” w legalnej ofercie znaczy więc zwykle jedno z poniższych:
- Firma nie pyta BIK, ale sprawdza biura informacji gospodarczej (KRD, BIG InfoMonitor, ERIF, KBIG) i platformy wymiany danych, np. CRIF. Tak opisują weryfikację SMART Pożyczka i Pożyczka Plus.
- Firma sprawdza BIK tylko za Twoją zgodą, a poza tym opiera się na biurach informacji gospodarczej i danych z konta. Taką zasadę deklaruje AvaFin (także pod marką Extraportfel).
- Firma sprawdza BIK, ale ocenia przede wszystkim obecne zaległości i dochody, a nie każde dawne spóźnienie. Z zewnątrz tego nie zobaczysz, dlatego czytaj wymagania, a nie hasła reklamowe.
- Pożyczka naprawdę bez żadnej weryfikacji oznacza, że masz do czynienia z kimś spoza rynku regulowanego. O ryzyku piszemy niżej.
BIK a BIG: czym się różnią KRD, ERIF i BIG InfoMonitor
Biuro Informacji Kredytowej zbiera dane o kredytach i pożyczkach od banków, SKOK-ów i instytucji pożyczkowych, także o tych spłacanych w terminie. To pełna historia: kwoty, raty, opóźnienia, zapytania. Dobra historia w BIK pomaga, więc „brak BIK” nie jest zaletą: osobę bez żadnej historii też trudno ocenić.
Biura informacji gospodarczej, czyli BIG InfoMonitor, KRD BIG, ERIF BIG i Krajowe Biuro Informacji Gospodarczej (KBIG), działają na podstawie ustawy o udostępnianiu informacji gospodarczych i gromadzą przede wszystkim długi, nie tylko kredytowe: także za telefon, prąd czy czynsz. Wierzyciel może Cię tam wpisać dopiero wtedy, gdy łącznie jesteś mu winien co najmniej 200 zł, dług jest wymagalny od co najmniej 30 dni i minął co najmniej miesiąc od wysłania listem poleconym (albo doręczenia) wezwania do zapłaty z ostrzeżeniem o wpisie (art. 14 tej ustawy).
Dlatego możesz mieć czysty BIK i wpis w KRD za niezapłacony abonament albo odwrotnie. Firma, która „nie sprawdza BIK”, nadal widzi Twoje długi w BIG. Najważniejsze różnice:
- BIK: kredyty i pożyczki, także spłacane terminowo. Dane o spłaconym zobowiązaniu zostają bez Twojej zgody tylko przy opóźnieniu powyżej 60 dni, po uprzedzeniu Cię na co najmniej 30 dni, i najwyżej przez 5 lat od spłaty (art. 105a Prawa bankowego).
- BIG: zaległości od 200 zł, wymagalne co najmniej 30 dni, wpisane po wezwaniu. Wpis o długu konsumenta biuro usuwa najpóźniej po 6 latach od wymagalności (art. 31), a po spłacie wierzyciel ma 14 dni, żeby zgłosić aktualizację (art. 29).
- Bezpłatny wgląd: BIK udostępnia bezpłatną kopię danych raz na 6 miesięcy, a każde biuro informacji gospodarczej musi Ci bezpłatnie pokazać Twoje dane raz na 6 miesięcy (art. 22b ustawy o BIG).
Zła historia w BIK lub wpis w KRD: co zrobić najpierw
Zanim złożysz kolejny wniosek, ustal, co dokładnie widzą pożyczkodawcy, i zajmij się tym, co da się naprawić. Nowa pożyczka rzadko rozwiązuje problem, jeśli ma spłacić ratę innej: dług rośnie wtedy o kolejne koszty. Jeśli masz już kilka zobowiązań naraz, przeczytaj też poradnik pożyczka dla zadłużonych.
Kolejność, która zwykle ma sens:
- Pobierz bezpłatną kopię danych z BIK i raporty z biur informacji gospodarczej (jak, opisujemy niżej). Sprawdź, czy wszystkie zobowiązania są Twoje i czy kwoty się zgadzają.
- Jeśli zalegasz, odezwij się do wierzyciela, zanim sprawa trafi do windykacji. Przy opóźnieniu kredytodawca musi wezwać Cię do spłaty z terminem co najmniej 14 dni roboczych i poinformować, że w tym czasie możesz złożyć wniosek o restrukturyzację (art. 21a ustawy o kredycie konsumenckim): np. wydłużenie okresu, odroczenie rat, zmianę oprocentowania albo częściowe umorzenie. Firma nie musi się zgodzić, ale wniosek niczego Cię nie kosztuje.
- Spłacaj najpierw najstarsze zaległości, zwłaszcza te powyżej 6 miesięcy, bo to one najczęściej zamykają drogę do kolejnej pożyczki.
- Przy kilku drogich pożyczkach sprawdź, czy da się je połączyć: konsolidacja chwilówek i kredyty konsolidacyjne mają sens tylko wtedy, gdy łączny koszt spada, a nie tylko rata.
- Skorzystaj z bezpłatnej pomocy. W każdym powiecie działają punkty nieodpłatnej pomocy prawnej i nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego (wystarczy oświadczenie, że nie stać Cię na płatnego prawnika). W sporze z firmą pożyczkową pomoże miejski lub powiatowy rzecznik konsumentów, a po nieuwzględnionej reklamacji także Rzecznik Finansowy.
- Gdy długów nie da się spłacić, rozważ upadłość konsumencką. Wniosek składasz do sądu przez Krajowy Rejestr Zadłużonych, opłata sądowa to 30 zł, ale sąd bada całą Twoją sytuację i zwykle ustala plan spłaty, więc najpierw omów to w punkcie nieodpłatnej pomocy prawnej.
Jak sprawdzić i poprawić raport BIK
Bezpłatnie: złóż w BIK wniosek o kopię danych (na podstawie art. 15 RODO), która raz na 6 miesięcy jest darmowa, np. przez formularz po zalogowaniu na konto w BIK. Odpowiedź przychodzi w ciągu miesiąca. Płatny Raport BIK pokazuje te same informacje czytelniej i od ręki. Biura informacji gospodarczej prowadzą osobne bazy, więc KRD, ERIF, BIG InfoMonitor i KBIG sprawdzasz w każdym z nich, również bezpłatnie raz na 6 miesięcy.
BIK sam nie zmienia danych: pokazuje to, co przekazał bank lub firma pożyczkowa. Jeśli widzisz błąd (cudzy kredyt, zawyżone opóźnienie, spłacony dług jako aktywny), złóż reklamację u instytucji, która go przekazała, i zażądaj sprostowania. W BIG możesz złożyć udokumentowany sprzeciw bezpośrednio w biurze: gdy są podstawy sądzić, że dług nie istnieje albo wygasł, biuro wstrzymuje ujawnianie wpisu na czas do 30 dni (art. 21a ustawy o BIG). Obca pożyczka w raporcie to także sygnał, żeby zgłosić sprawę na policję i zastrzec PESEL.
Czy da się „wyczyścić” BIK? Prawdziwego opóźnienia przetwarzanego zgodnie z prawem nie usuniesz przed czasem. Możesz za to odwołać zgodę na przetwarzanie danych o spłaconych kredytach (znikną wtedy także pozytywne informacje, które pomagają), zażądać usunięcia danych o opóźnieniu, jeśli bank nie uprzedził Cię o zamiarze przetwarzania ich bez zgody, albo poczekać, aż miną 5 lat od spłaty. Firmy, które za opłatą „czyszczą BIK”, nie mają innych uprawnień niż Ty: mogą wysłać tylko te same pisma.
Oferty „bez baz” i „bez weryfikacji”: jakie niosą ryzyko
Skoro legalna instytucja pożyczkowa musi sprawdzić bazy, oferta „bez baz, bez weryfikacji, dla każdego” pochodzi zwykle od kogoś, kto działa poza tymi zasadami: od firmy bez wpisu do rejestru, od oszusta albo od prywatnego pożyczkodawcy, przy którym nie masz wszystkich zabezpieczeń z ustawy o kredycie konsumenckim. Instytucja pożyczkowa może działać dopiero po wpisie do rejestru prowadzonego przez KNF (art. 59aa i 59ab). Przed podpisaniem umowy sprawdź w nim spółkę z umowy (nazwę, KRS, NIP), a przy okazji zajrzyj na listę ostrzeżeń publicznych KNF.
Sygnały, przy których lepiej przerwać:
- Zabezpieczenie nieproporcjonalne do długu: weksel in blanco, przewłaszczenie samochodu albo mieszkania, pełnomocnictwo do sprzedaży nieruchomości. Przy pożyczce „pod zastaw mieszkania bez BIK” możesz stracić lokal wart wielokrotnie więcej niż dług.
- Opłata przed wypłatą przelewana komuś, kto nie jest stroną umowy, albo „opłata za ubezpieczenie”, po której pieniądze nie przychodzą. Sama prowizja płatna z góry nie musi oznaczać oszustwa (tak działa np. pożyczka na raty Wongi z tabeli), ale płacisz ją firmie z rejestru, na podstawie umowy, którą masz przed sobą.
- Brak formularza informacyjnego i umowy przed podpisaniem. Legalny pożyczkodawca musi Ci je dać, a od zawarcia umowy liczy się 14 dni na odstąpienie.
- Prośba o login i hasło do banku przez link z SMS-a lub komunikatora. Legalne firmy też weryfikują konto (przelewem 1 gr albo przez Kontomatik), ale robisz to na ich stronie, po sprawdzeniu, z kim zawierasz umowę.
- Koszt ponad limity. Legalną pożyczkę ograniczają limit kosztów pozaodsetkowych (art. 36a) i odsetki maksymalne z Kodeksu cywilnego. Ich aktualną wysokość policzysz w kalkulatorze odsetek maksymalnych.
Zanim sięgniesz po pożyczkę pozabankową
Jeśli brakuje Ci pieniędzy na konkretny rachunek, zapytaj najpierw dostawcę (prądu, gazu, operatora) o rozłożenie płatności na raty albo przesunięcie terminu: to zwykle nic nie kosztuje. W trudnej sytuacji życiowej możesz też złożyć w ośrodku pomocy społecznej wniosek o zasiłek celowy.
Jeśli pożyczka ma sens, dopasuj jej rodzaj do tego, kiedy realnie oddasz pieniądze. Gdy nie spłacisz całej kwoty w 30 dni, porównaj pożyczki na raty zamiast przedłużać chwilówki, bo każde przedłużenie to kolejna opłata. Po wyjściu z długów odkładaj choćby niewielką kwotę co miesiąc: poduszka finansowa to najtańsza „pożyczka”, bo od samego siebie.