Sankcja kredytu darmowego: ile odsetek i prowizji odda bank

Sankcja kredytu darmowego to skutek naruszenia przez kredytodawcę wybranych obowiązków z ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim. Zgodnie z art. 45 ust. 1 konsument, po złożeniu kredytodawcy pisemnego oświadczenia, „zwraca kredyt bez odsetek i innych kosztów kredytu należnych kredytodawcy w terminie i w sposób ustalony w umowie". Oddaje więc wyłącznie kapitał, który faktycznie dostał.

Sankcja nie unieważnia umowy: harmonogram zostaje, znika tylko koszt. Jeśli część rat już zapłacono, to, co przewyższa kwotę wypłaconą, bank ma zwrócić albo zaliczyć na przyszłe raty. Konsument ponosi jedynie koszty ustanowienia zabezpieczenia, jeśli umowa je przewidywała (art. 45 ust. 4).

Umowy o kredyt konsumencki, czyli kredytu do 255 550 zł (albo równowartości w innej walucie) udzielonego konsumentowi przez przedsiębiorcę (art. 3 ust. 1). Ustawa wprost zalicza tu umowę pożyczki, kredyt bankowy, odroczenie płatności z kosztami i kredyt odnawialny, a więc także karty kredytowe i limity w koncie. Kredyt na remont domu lub mieszkania bez hipoteki podlega ustawie nawet powyżej limitu (art. 3 ust. 1a). Sankcja obejmuje też pożyczki z firm pożyczkowych i SKOK-ów.

Poza ustawą są kredyty zabezpieczone hipoteką, które od 2017 roku mają własną ustawę o kredycie hipotecznym, a także umowy bez odsetek i kosztów, leasing bez obowiązku wykupu, odwrócony kredyt hipoteczny i pożyczka lombardowa (art. 4 ust. 1). Kredyt firmowy nie jest kredytem konsumenckim, nawet gdy bierze go jednoosobowa działalność.

Ustawa wymaga pisemnego oświadczenia złożonego kredytodawcy (art. 45 ust. 1). Najbezpieczniej wysłać je listem poleconym za potwierdzeniem odbioru albo złożyć w oddziale za pokwitowaniem, żeby mieć dowód doręczenia i datę. Sam dokument nie ma urzędowego wzoru: wystarczy, że jednoznacznie wynika z niego, kto, z jakiej umowy i z jakiego uprawnienia korzysta.

W oświadczeniu podaje się dane stron, numer i datę umowy, wskazanie, że korzysta się z uprawnienia z art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim, oraz konkretne naruszenia z katalogu, które się zarzuca, z odwołaniem do zapisów umowy. Do tego żądanie: rozliczenia kredytu bez odsetek i kosztów, zwrotu nadpłaty na wskazany rachunek i nowego harmonogramu. Warto od razu dołączyć reklamację, bo bank ma na nią ustawowy termin odpowiedzi, a odmowa otwiera drogę do Rzecznika Finansowego.

Uprawnienie „wygasa po upływie roku od dnia wykonania umowy" (art. 45 ust. 5). To termin zawity: po jego upływie oświadczenie nie działa, niezależnie od tego, jak poważne było naruszenie. Cały spór sprowadza się do tego, co znaczy „wykonanie umowy". Banki twierdzą, że to dzień wypłaty kredytu, więc rok mija szybko. Rzecznik Finansowy w Ogólnym Oświadczeniu z 1 grudnia 2025 r. przyjmuje, że umowa jest wykonana dopiero, gdy obie strony wywiążą się ze swoich obowiązków, czyli zwykle z dniem spłaty ostatniej raty.

Przy tej wykładni kredyt w trakcie spłaty można objąć sankcją w każdej chwili, a spłacony do roku od ostatniej raty. Sąd Najwyższy w wyroku z 8 lipca 2026 r. (II CSKP 89/26) opowiedział się za liczeniem terminu od wykonania umowy, a nie od wypłaty, ale uchwała, która miała ujednolicić praktykę (III CZP 15/25), została zawieszona do czasu wyroków TSUE. Jeśli Twój kredyt został spłacony, nie odkładaj decyzji: rok od ostatniej raty to twarda granica.

Wyrok z 13 lutego 2025 r. zapadł na pytanie warszawskiego sądu w sporze spółki Lexitor z bankiem i ma trzy części. Po pierwsze: samo zawyżenie RRSO, które wynika z klauzuli uznanej później za nieuczciwą, nie jest jeszcze naruszeniem obowiązku informacyjnego z dyrektywy 2008/48. Po drugie: umowa, która uzależnia podwyżki opłat od wskaźników, których przeciętny konsument nie może zweryfikować, ten obowiązek narusza.

Po trzecie, i to jest najważniejsze dla polskiej sankcji: dyrektywa nie sprzeciwia się przepisowi, który za naruszenie obowiązku informacyjnego odbiera kredytodawcy prawo do odsetek i kosztów jednolicie, niezależnie od wagi naruszenia, pod warunkiem że naruszenie mogło utrudnić konsumentowi ocenę zakresu jego zobowiązania. Sąd krajowy ma więc sprawdzić, czy uchybienie miało realne znaczenie, a nie tylko odhaczyć je w katalogu. Uzupełnia to wyrok z 23 kwietnia 2026 r. (C-744/24), według którego umowa nie może przewidywać oprocentowania kwot przeznaczonych na koszty kredytu.

Nie musisz. Oświadczenie i reklamację można złożyć samodzielnie, a gdy bank odmówi, bezpłatnie interweniuje Rzecznik Finansowy, który w sporach o sankcję wydaje też istotny pogląd dla sądu: jego Ogólne Oświadczenie z 1 grudnia 2025 r. można dołączyć do pozwu. Bezpłatnej pomocy udziela także miejski lub powiatowy rzecznik konsumentów. Prawnik przydaje się, gdy sprawa idzie do sądu; wtedy ustal z góry, jak liczone jest wynagrodzenie i co obejmuje.

Ostrożnie z ofertami „odkupimy Twoje roszczenie" i „płacisz tylko od wygranej". Przy cesji dostajesz od razu pewną kwotę, ale zwykle znacznie mniejszą niż pełna korzyść z sankcji, a resztę zatrzymuje nabywca. Przy prowizji od sukcesu sprawdź jej wysokość, od czego jest liczona i kto ponosi koszty procesu w razie przegranej. Zanim cokolwiek podpiszesz, policz w kalkulatorze, o jaką kwotę toczy się gra.

Tak. Bank może uznać, że umowa jest zgodna z ustawą albo że minął roczny termin, i odmówić rozliczenia. Oświadczenie nie traci przez to mocy: o tym, czy było skuteczne, rozstrzyga sąd w sprawie o zapłatę nadpłaconych odsetek i kosztów albo o ustalenie, ile faktycznie pozostało do spłaty. Wcześniej warto przejść reklamację i interwencję Rzecznika Finansowego, bo to nic nie kosztuje i nie zamyka drogi sądowej.

Samo roszczenie o zwrot nadpłaconych kwot przedawnia się na zasadach ogólnych, czyli po 6 latach, z końcem roku kalendarzowego (art. 118 Kodeksu cywilnego). To inny termin niż roczny termin na złożenie oświadczenia: najpierw trzeba zdążyć z oświadczeniem, a potem, jeśli bank nie rozliczy się dobrowolnie, dochodzić zwrotu przed sądem. Koszty procesu zależą od wartości sporu i w razie wygranej obciążają przegrywającą stronę.